De stem die nooit van jou was

Over cocons, denkgaten en het afleren van wat je ooit bent gaan geloven.

Veel van wat er geschreven wordt over herstellen van narcistisch misbruik, gaat over wat je zou moeten doen. Verwerk het verdriet. Spreek je waarheid. Benoem wat er is gebeurd. Herschrijf je verhaal.

Dat is allemaal belangrijk. Maar het is niet het hele verhaal. Want herstel gaat niet alleen over wat je verwerkt en loslaat. Het gaat ook over wat je opnieuw binnenlaat. De woorden van anderen. Hun meningen. Hun interpretaties van wat je hebt meegemaakt. Hun adviezen over wat je zou moeten voelen, begrijpen of doen.

En in de begin- en middenfase van herstel is het eerlijke antwoord soms: niet te veel. Nog niet. Niet omdat je jezelf voor altijd moet afsluiten van de wereld.

Maar omdat je eerst weer ruimte nodig hebt om je eigen stem te kunnen horen.

Ik wil je uitleggen waarom.

De cocon.

Wanneer je zenuwstelsel jarenlang onder chronische relationele dreiging heeft gestaan, heeft je lichaam tijd nodig om te herstellen. De cellen hebben rust nodig. De geest heeft ongestructureerde tijd nodig. Het lichaam moet even niet voortdurend in de gaten gehouden worden. Je hele systeem moet een tijdje de ruimte krijgen om klein, traag en beschermd te zijn.

Dit is de cocon. 

De cocon is het werk. Zonder die cocon integreert niets anders. De doorbraken blijven niet hangen. De helderheid komt en verdwijnt weer voordat je haar kunt vasthouden. Het lichaam kan niet vasthouden wat het niet de kans heeft gekregen om in zich te rusten.

Binnenin de cocon begint er iets te gebeuren. Eerst langzaam, dan steeds gestager. De stem die begraven lag onder het koor van ieders interpretatie van je leven, wordt weer hoorbaar.

De cocon is echter fragiel. En de wereld respecteert hem niet.

De denkgaten.

Dana Morningstar benoemt in Out of the Fog iets wat ik bij bijna elke overlevende met wie ik heb gewerkt heb zien gebeuren. Ze noemt het denkgaten .

Haar metafoor is treffend. Denkgaten zijn voor het denken wat kuilen in de weg zijn voor een auto. Rijd je erin, dan strand je op de weg naar herstel. Je blijft vastzitten in de emotionele mist waar je juist uit probeerde te komen.

Denkgaten, in haar kader, zijn onbedoeld slecht advies van anderen. Dat advies komt van therapeuten, vrienden, familie, advocaten, priesters, artsen, iedereen. Meestal zijn ze goed bedoeld. De mensen die het geven, geloven vaak dat ze helpen. De schade ontstaat desondanks.

De denkfouten die ik het vaakst hoor van overlevenden in mijn praktijk klinken als volgt:

“Waar er twee zijn, hebben twee schuld”

“Je moet je eigen verantwoordelijkheid nemen.”

'Waarom ben je niet gewoon weggegaan?"

“Maar jij hebt hem uitgekozen.”

“Vergeving zal je bevrijden.”

'Als het echt zo erg was, waarom ben je dan gebleven?

“Misschien was je gewoon te gevoelig.”

Elk van deze uitspraken werd met goede bedoelingen gedaan door iemand die de literatuur niet heeft gelezen, de dynamiek niet zelf heeft meegemaakt en geen enkel begrip heeft van wat dwingende controle daadwerkelijk met een persoon doet. Elk van deze uitspraken doorbreekt de cocon.

De schade is niet alleen emotioneel. Ze is structureel. Een cocon die telkens doorboord wordt wanneer je je verhaal vertelt, kan je niet langer beschermen. Het herstel kan niet voltooid worden. Het werk kan geen wortel schieten.

Daarom is energiebehoud tijdens herstel geen optie, maar noodzaak. Het is geen zwakte. Het is geen ontwijking. 

Het is de voorwaarde voor al het andere.

De diepere laag.

Dit is de harde waarheid.

De denkgaten blijven niet buiten. Als je “Waar er twee zijn, hebben twee schuld”  vaak genoeg hoort, begin je het in je eigen stem te horen. Als genoeg mensen vragen: "Waarom ben je niet gewoon weggegaan?", wordt die vraag jouw vraag. Als het refrein van“Maar jij hebt hem uitgekozen.” vaak genoeg klinkt, zeg je het zelf tegen jezelf.

De stem in je hoofd die jou de schuld geeft, is er later ingeplant, niet aangeboren. Het is het koor van elke gedachte die ooit de cocon doorboorde, en dat nu van binnenuit weerklinkt.

Er bestaat een naam voor het psychologisch mechanisme dat ervoor zorgt dat anderen het slachtoffer de schuld kunnen geven. Sociaal psycholoog Melvin Lerner beschreef dit in zijn werk over The Belief in a Just World, het geloof in een rechtvaardige wereld.  Wanneer mensen de willekeurigheid van leed niet onder ogen kunnen zien, zoeken ze naar wat het slachtoffer heeft gedaan om het te verdienen. Het slachtoffer de schuld geven beschermt het geloof van de waarnemer dat de wereld rechtvaardig is. Het doet niets voor het slachtoffer.

En er is een naam voor waarom die schuldgevoelens, eenmaal uitgesproken, zo moeilijk los te laten zijn. Het onderzoek van Ronnie Janoff-Bulman naar zelfverwijt bij overlevenden van trauma documenteerde iets dat al decennia lang standhoudt. Zelfverwijt kan een gevoel van controle geven. Als je het zelf hebt veroorzaakt, zo luidt de redenering, kun je het de volgende keer voorkomen. Die schijnbare controle heeft een prijs. Je blijft jezelf verantwoordelijk maken voor gedrag dat niet van jou was. Het voordeel is de illusie dat je niet overgeleverd bent aan krachten die je niet kunt voorspellen.

Beide mechanismen werken op dezelfde plek en op hetzelfde moment. De mensen om je heen beschermden zichzelf tegen de willekeur van het leed door de oorzaak ervan in jou te zoeken. En jij beschermde jezelf tegen de willekeur van het leed door die oorzaak te accepteren, omdat je daardoor iets kon doen met de chaos.

Zo werkt geïnternaliseerde schuld.  De stem die begon als het koor om je heen, wordt de stem in jezelf.

En als die eenmaal in je zit, is het heel moeilijk om die als vreemd te herkennen.

Je eigen stem terugvinden.

Die stem heeft een oorsprong. Die oorsprong ben jij niet.

Dit is de zin die, zodra hij doordringt, de relatie met de stem volledig verandert. Niet omdat de stem stopt met spreken. Dat doet hij niet. De verandering is dat, zodra je kunt horen wiens stem er daadwerkelijk spreekt, de discussie voorbij is. Er valt niets meer te bewijzen. Je had nooit de gelegenheid om met de stem te discussiëren.

Onder die geleende stem schuilt de stem die al lange tijd stil is. Die van jou. De stem die wist wat er aan de hand was toen niemand anders het zag. De stem die de onvrede aanvoelde toen iedereen om je heen volhield dat alles in orde was. De stem die er nog steeds is.

De cocon geeft die stem de ruimte om weer hoorbaar te worden. De cocon voorkomt dat denkgaten het werk doorboren. De cocon is niet permanent. Uiteindelijk gaat hij open. Uiteindelijk wordt het werk zo zwaar dat de stem van buiten zich niet langer binnenin kan nestelen.

Maar eerst komt de cocon. Eerst de ruimte om jezelf weer te kunnen horen.

Als je herstel op dit moment traag verloopt, betekent dat niet dat er niets gebeurt. Misschien is dit precies het werk dat nu nodig is.

Een kleine uitnodiging bij deze self love letter.

Luister deze week naar die stem. Niet om ertegenin te gaan. Niet om het te veranderen. Maar gewoon om er aandacht aan te besteden.

Wanneer een gedachte opkomt die klinkt als verwijt, schaamte of "je had het beter moeten weten", pauzeer dan even.

Leg, als dat prettig voelt, een hand op een plek van je lichaam die je helpt om je aandacht terug te brengen naar het hier en nu.

En vraag jezelf af: Van wie is deze stem eigenlijk?

Waar heb ik die stem voor het eerst gehoord?

Je hoeft geen antwoord te geven. Je hoeft alleen maar te beseffen dat de stem een ​​oorsprong heeft. En die oorsprong ben jij niet.

Dat is genoeg voor deze week.

Met jou op deze reis,

with LOVE,

Janine

Een reminder: deze brieven zijn een aanvulling, geen vervanging voor therapie. Als je herstelt van narcistisch misbruik of een andere vorm van relationeel trauma, overweeg dan om samen te werken met een trauma- en lichaamsgerichte therapeut of coach die gespecialiseerd is in dit soort werk. Geen generalist. Iemand die traumabondingen, ontregeling van het zenuwstelsel en de specifieke manieren waarop narcistisch misbruik het lichaam verandert, begrijpt.